[Potloodcast] Episode 37: Wobby

Episode #37: Wobby

Op 7 juni 2026, tijdens de Illustratie Biënnale, is de 37^e aflevering van de Potloodcast voor een live publiek opgenomen in de Schuur in Haarlem. Dit was niet de eerste keer dat de Potloodcast voor een live publiek werd opgenomen. Het was echter voor het eerst dat Floortje Smit maar liefst drie illustratoren voor één aflevering interviewde in plaats van het gebruikelijke een-op-een gesprek. In deze aflevering staat namelijk het veelzijdige grafische tijdschrift Wobby centraal, wat internationaal gerenommeerd is.

Dit magazine is 11 jaar geleden ontstaan vanuit een vrij simpele maar ook radicale gedachte: “waarom zou je wachten op een opdracht van een krant of een tijdschrift als je ook ‘gewoon’ zelf iets kunt verspreiden?” Vanuit deze vraag is Wobby ontstaan. Een onafhankelijk tijdschrift waarin illustratoren alle ruimte krijgen om persoonlijke verhalen vol humor en absurdisme te delen. Bovendien biedt Wobby jonge kunstenaars een platform waar zij zichzelf en hun werk kunnen laten zien. Inmiddels zijn er 43 edities verschenen, en wordt het gelezen door een internationaal publiek wat van Tilburg tot Tokyo reikt. 

Voor deze aflevering gaat Floortje Smit in gesprek met Marjolein Schalk, de mede-oprichter en artistiek leider van Wobby, over de ontstaansgeschiedenis van Wobby. Bij hen aan tafel zaten Nastia Cistakova en Masha Krasnova-Shabeava, twee illustratoren die door de jaren voor Wobby hebben gewerkt. In totaal bespreekt Floortje Smit vijf afbeeldingen gekozen door de drie gasten, die ons meer leren over de bijzondere geschiedenis, het heden en de toekomst van Wobby.

1. Eerste beeld van Marjolein Schalk

Het beeld komt uit het boek Niemand de deur uit! Vakantieboek voor thuisblijvers (2013). In deze periode werkte Marjolein Schalk samen met haar voormalige partner Jeroen de Leijer. De Leijer en Schalk hadden eerder ook samengewerkt aan de televisie serie Eefje Wentelteefje Tv Show (2006) voor Villa Achterwerk. Voor dit project waren De Leijer en Schalk verantwoordelijk voor het scenario, verzorgde De Leijer de illustraties en was Schalk verantwoordelijk voor het storyboard en de pre-productie van de animaties. Na deze periode besloten ze samen een RISO printer aan te schaffen en werd al vrij snel daarna Wobby opgericht.

Wat de RISO printer bijzonder maakte was dat de printer zich leende tot het toegankelijk printen van prints en publicaties in een beperkte oplage. Verder was het erg aantrekkelijk dat men zelf controle had over de kleurgebruik. Het allerleukste vond Schalk dat je “gewoon echt alles zelf kan doen”. Ze hadden al eerder het idee gehad om een magazine zoals Wobby te maken. In het begin voor hun eigen werk maar uiteindelijk vooral als platform voor (jonge) beginnende kunstenaars waarvan sommigen nog op de kunstacademie zaten.

2. Beeld gekozen door Nastia Cistakova

Nastia Cistakova koos een beeld uit afkomstig uit een korte film die zij in 2020 maakte voor een livestream van Wobby. Deze tv-show van Wobby werd destijds gestreamd op het Facebook en Youtube account van Wobby. Deze stream was een creatieve oplossing op de destijds grote restricties rondom het organiseren van evenementen vanwege de coronapandemie. Deze stream vierde de bijdragen aan Wobby van verschillende kunstenaars door de jaren heen. Cistakova koos dit beeld uit om omdat het voor haar laat zien dat Wobby haar als maker stimuleerde om te experimenteren. Bijvoorbeeld door het maken van films, iets waar zij voor deze opdracht nog niet veel ervaring mee had. Wobby zorgde er ook voor dat zij als maker op nieuwe plekken kwam en in contact kwam met nieuwe mensen. Voor Cistakova heeft Wobby haar idee van wat een maker kan doen verbreed.

Op de vraag van Floortje Smit of dit digitale format wel bij Wobby past antwoordde Marjolein Schalk het volgende: 

“Ja, wij vonden dat allemaal nog wel bij Wobby passen. Wobby, de zine, is nou eenmaal twee dimensionaal, maar het gedachtegoed en de ideeën van Wobby kunnen veel meer zijn. Dat zie je ook terug in het feit dat Wobby exposities organiseert maar ook werkperiodes. Ook is het zo dat de kunstenaars die ik uitnodig niet alleen maar bij hun eigen discipline blijven maar ook andere dingen doen.” 

3. Tweede afbeelding gekozen door Marjolein Schalk

Marjolein Schalk koos als tweede beeld een cover uit van Wobby die zij zelf gemaakt heeft. Het is de voorkant van Wobby #4 getiteld een ‘Een Nieuw Begin’ (2016). De voorkant laat Schalk’s liefde zien voor het experimenteren met verschillende technieken. Voor dit nummer was het de uitdaging voor Schalk hoe je een potloodtekening tot een RISO-print kan verwerken. Deze voorkant laat ook zien dat Wobby in het begin Nederlandstalig was. Onder andere via Instagram lukte het Schalk ook om een internationaal netwerk op te bouwen en illustratoren uit te nodigen voor Wobby en om met Riso te werken.

Op de vraag van Floortje Smit wat de signatuur van Wobby is antwoord Marjolein Schalk het volgende: 

“In het begin ging het vaak meer om humoristisch en absurdistisch werk, maar dat is nu wel een beetje verschoven. Ik zoek nu ook naar wat meer inhoudelijke bijdragen. Hoe dat eruitziet is natuurlijk bij elke maker anders, ik zoek altijd wel naar kunstenaars die uniek werk maken, naar een eigen handschrift van een maker. […] Daarnaast kan ik vrij snel zien of een type werk wel of niet kan werken in RISO-print. (en binnen de context van het magazine past)“

Masha Krasnova-Shabaeva over het DNA van Wobby: 

“As an illustrator what I experienced when I worked with Wobby is that Marjolein creates this space for artists which is inspiring and you can show your ideas and work there. And it is very diverse. I think her [Marjolein Schalk] taste is very diverse. She indeed is very good at finding unique artists.” 

4. Beeld gekozen door Masha Krasnova-Shabaeva

Masha Krasnova-Shabaeva koos dit beeld uit omdat het illustratief is voor het type afbeeldingen dat zij het liefst maakt: intuïtief en met veel ruimte voor improvisatie. Dit gelijknamige beeld maakte zij voor de vijfentwintigste editie van Wobby getiteld ‘The Cleanout’ (2021). Voor deze afbeelding haalde zij inspiratie uit afval en de titel van het nummer ‘The Cleanout’. Het deed haar denken aan een rare droom waarin iemand in afval leeft, en het diegene niet lukt om eruit te ontsnappen. Een belangrijk startpunt voor deze afbeelding was de bank met de katten, en dit vulde zij aan met allerlei andere objecten.

In Rusland was Krasnova-Shabaeva vrij bekend als illustrator. In 2010 verhuisde zij naar Nederland maar omdat haar stijl erg anders was dan wat Nederlandse opdrachtgevers gewend waren waardoor werd het lastig om aan werk te komen. Zo zouden haar illustraties te ingewikkeld zijn. Krasnova-Shabaeva vond destijds wel werk in de Verenigde Staten en Engeland maar het duurde lang voordat het in Nederland lukte. Uiteindelijk heeft ze na verschillende kunstprojecten in Nederland gedaan te hebben, Wobby gevonden.  

“With Wobby I found my vibe, my people who would understand my images.” 

Masha Krasnova-Shabaeva heeft als co-curator ook meegewerkt aan de meest recente Wobby #43 getiteld ‘The Great Escape’. In ‘The Great Escape’ stond het thema escapisme centraal. Elke Wobby heeft een bepaald thema maar illustratoren krijgen verder heel veel vrijheid hoe zij willen bijdragen aan de zine. Deze druk richt zich op het achterlaten van de harde werkelijkheid en viert de troost die gevonden kan worden in verbeelding. 

5. Derde afbeelding gekozen door Marjolein Schalk

De laatste afbeelding van die vijf afbeeldingen die er besproken werden, was een derde selectie van Marjolein Schalk, de cover van Wobby #37 getiteld ‘Far from Home’ (2024). Wobby werkte voor dit nummer samen met verschillende illustratoren die verbonden waren aan het Oekraïense illustratie collectief Pictoric. Marjolein Schalk werkte vooral veel samen met de Oekraïense illustrator en co-founder van Pictoric Anna Sarvira. Zij maakte ook de cover van dit nummer. Verschillende vragen stonden in dit nummer van Wobby centraal. Zoals: “Hoe is het om niet meer in je eigen land te kunnen wonen? En wat maakt een thuis?”

Dit nummer van Wobby belicht een recente ontwikkeling binnen Wobby waarin het tijdschrift illustratoren of collectieven als gast co-curator vraagt. Inmiddels zijn er al zeven nummers (sinds 2024) op deze manier samengesteld. Een andere recentere ontwikkeling is dat Wobby “door de wereld om ons heen” vergeleken met eerdere publicaties, serieuzer is geworden. 

Volgens Masha Krasnova-Shabaeva heeft Wobby de volgende ontwikkeling de afgelopen jaren doorgemaakt: 

“I think it shows that Wobby goes deeper now. It has this very funny and light side of a theme or an issue but then it can also accommodate something more complex and dreadful and depressing at the same time. And this is the beauty of Wobby.” 

In de toekomst hoopt Marjolein Schalk ook nog veel met co-curatoren samen te werken. Een andere droom van Schalk is wellicht een overzicht van Wobby als boek te publiceren. Een andere wens van Schalk is nog meer direct contact met degene met wie ze samenwerkt, en de liefde van RISO-printkunst te blijven delen.

Lees hier meer over Wobby of bekijk de Instagram pagina van Wobby

Bijdragen van Marjolein Schalk, Nastia Cistakova en Masha Krasnova-Shabaeva in het Potloodcast schetsboek